Iranian Journal of Ergonomics

fa ارزیابی اثر مداخله‌ای برنامه‌های آموزش مهارت‌های ارگونومیک بر رفتار شهروند سازمانی و بهره‌وری کارکنان (مطالعه موردی کارکنان شاغل در میدان نفتی آذر) Evaluation of the Interventional Effect of Ergonomic Skills Training Programs on Organizational Citizenship Behavior and Employee Productivity (A Case Study of Employees Working in the Azar Oil Field) ارگونومی محیطی Environmental Ergonomics پژوهشي Research <div class="rounded" style="background: rgb(238, 238, 238); border: 1px solid rgb(204, 204, 204); padding: 5px 10px; text-align: justify;">اهداف: در محیط‌های عملیاتی پرخطر مانند میادین نفتی، عوامل فیزیکی و روانی می‌توانند بهره‌وری کارکنان و رفتارهای مثبت سازمانی را تضعیف کنند. این مطالعه با هدف بررسی تأثیر آموزش مهارت‌های ارگونومیک در بهبود رفتار شهروندی سازمانی و بهره‌ور کارکنان عملیاتی میدان نفتی آذر انجام شد. روش ‌‌‌کار: این پژوهش نیمه‌تجربی با طرح پیش‌آزمون ـ پس‌آزمون همراه با گروه کنترل، روی چهل کارگر مرد بخش عملیاتی انجام شد. شرکت‌کنندگان به‌صورت تصادفی در دو گروه آموزش ارگونومی و کنترل (هرکدام بیست نفر) قرار گرفتند. داده‌ها با پرسش&rlm;نامه رفتار شهروندی سازمانی پادساکف و همکاران (۱۹۹۰) و پرسش&rlm;نامه بهره‌وری کارکنان هرسی و گلداسمیت (۱۹۸۰) گردآوری شد. برای تحلیل داده‌ها از آزمون t زوجی به‌منظور مقایسه درون‌گروهی نمرات پیش‌آزمون و پس‌آزمون در هر گروه، برای مقایسه بین دو گروه از آزمون t مستقل، و برای کنترل اثر نمرات پیش‌آزمون از تحلیل کوواریانس استفاده شد. یافته‌ها: پس از اجرای چهارهفته‌ای مداخله آموزشی ارگونومی در سال ۱۴۰۳ و پیگیری به‌مدت برابر (چهار هفته از شروع دوره تا پس‌آزمون)، گروه مداخله در نمره کل رفتار شهروندی سازمانی (از ۶/۱۰۵ به ۴/۱۱۸؛‌ ۱/۱۲+ درصد) و بهره‌وری کارکنان (از ۸/۱۲۸ به ۶/۱۴۵؛ ۰/۱۳+ درصد)، افزایش معناداری نشان داد (۰/۰۰۱<p). بیشترین ارتقا در رفتار شهروندی سازمانی مربوط به نوع‌دوستی (+۳/۱۵ درصد) و وجدان کاری (+۸/۱۴ درصد) و در بهره‌وری کارکنان مربوط به مؤلفه‌های انگیزش (۲/۱۶+ درصد) و توان (۴/۱۵+ درصد) بود. اندازه‌های اثر کوهن در بازه ۷۸/۱ تا ۲۰/۲ نشان‌دهنده اثربخشی بسیار زیاد بود. در گروه کنترل طی همین مدت، تغییر معناداری مشاهده نشد (۰/۰۵<p). نتیجه‌گیری: آموزش مهارت‌های ارگونومیک موجب بهبود چشمگیر رفتار شهروندی سازمانی و بهره‌وری کارکنان میدان نفتی آذر شد. این نتایج اهمیت سرمایه‌گذاری در آموزش‌های ارگونومیک را به‌عنوان رویکردی استراتژیک برای ارتقای عملکرد فردی و سازمانی در محیط‌های پرخطر تأیید می‌کند. </div> <div class="rounded" style="background: rgb(238, 238, 238); border: 1px solid rgb(204, 204, 204); padding: 5px 10px; text-align: justify;">Objectives:  In high‑risk operational environments, such as oil fields, physical and psychological factors can undermine employee productivity and positive organizational behaviors. The present study aimed to investigate the effect of ergonomic skills training on organizational citizenship behavior (OCB) and employee productivity among operational staff at the Azar Oil Field in Mehran, Iran.  Methods: This quasi‑experimental study, using a pretest–posttest design with a control group, was conducted on 40 male operational workers. Participants were randomly assigned to an ergonomic training group or a control group (20 individuals in each). Data were collected using the OCB Questionnaire developed by Podsakoff et al. (1990) and the Employee Productivity Questionnaire by Hersey and Goldsmith (1980). Paired t‑tests were applied to compare pretest and posttest scores within each group, independent t‑tests were used for between‑group comparisons, and analysis of covariance (ANCOVA) was employed to control for pretest scores. Results: Following the four‑week ergonomic training intervention in 2024, with a follow‑up period of equal length (from the start of training to posttest), the intervention group demonstrated a significant increase in total OCB scores (from 105.6 to 118.4; +12.1%) and employee productivity scores (from 128.8 to 145.6; +13.0%) (p < 0.001). The most significant improvements in OCB were observed in altruism (+15.3%) and conscientiousness (+14.8%). In productivity, improvements were seen in motivation (+16.2%) and ability (+15.4%). Cohen’s d effect sizes ranged from 1.78 to 2.20, indicating very high practical significance. No significant changes were observed in the control group during the same period (p > 0.05). Conclusion: Ergonomic skills training led to substantial improvements in OCB and productivity among employees in the Azar oil field. These findings underscore the strategic value of investing in ergonomic training as a practical approach to enhancing individual and organizational performance in high‑risk work environments.</div> آموزش ارگونومی, بهره‌وری, رفتار شهروندی سازمانی, کارکنان عملیاتی, میدان نفتی Ergonomic Training, Oil Field, Operational Staff, Organizational Citizenship Behavior (OCB), Productivity 223 234 http://journal.iehfs.ir/browse.php?a_code=A-10-7341-4&slc_lang=fa&sid=1 Nabi Omidi نبی امیدی nabiomidi@gmail.com 100319475328460019329 100319475328460019329 No Department of Management, Payame Noor University, Tehran, Iran گروه مدیریت، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران Neda Sadat Jafari نداسادات جعفری nedajafari@gmail.com 100319475328460019330 0009-0005-4803-9363 No Department of Public Administration, Islamic Azad University, Electronic Branch, Tehran, Iran گروه مدیریت دولتی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد الکترونیکی، تهران، ایران Mohammad Reza Omidi محمدرضا امیدی mromidi_91@yahoo.com 100319475328460019331 100319475328460019331 Yes Department of Industrial Engineering, Payame Noor University, Tehran, Iran گروه مهندسی صنایع، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران Yadollah Mahmoodi یدالله محمودی yadolahmahmudi@gmail.com 100319475328460019332 100319475328460019332 No Department of Physical Education, Payame Noor University, Tehran, Iran گروه تربیت بدنی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران